Preventie van afval is een zeer belangrijke strategie van de circulaire economie. Wanneer mensen spullen kopen die wegwerpproducten vervangen, spullen gaan delen, en wanneer levensduurverlenging van spullen centraal staat, heeft dat een afname van afval tot gevolg. Daarnaast leidt voorkomen van de aanschaf van nieuwe materialen automatisch tot minder emissies en uiteindelijk ook tot minder afval.
In dit onderzoek heeft CircuLaw in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat uitgezocht welke juridische mogelijkheden gemeenten hebben bij afvalpreventie. De invloed die gemeenten hebben om het aanbod van producten in winkels en het gedrag van burgers te veranderen, is in de basis beperkt. De beperkte bevoegdheid van gemeenten in deze domeinen speelt daarbij een belangrijke rol. Toch zijn er juridische mogelijkheden om in te zetten op afvalpreventie, vooral door gebruikmaking van ruimtelijk instrumentarium.