Advies Textieltafel aan overheid: voorkom dat essentiële schakels voor circulaire transitie verdwijnen

Er was een urgente aanleiding voor het advies, zo stellen de bedrijven en brancheverenigingen. Nederland behoort tot de Europese koplopers in gescheiden inzameling, sortering en recycling van textiel. Maar deze positie staat onder druk door meerdere problemen die zij ervaren in de textielketen.

Knelpunten binnen de Nederlandse textielsector

Ten eerste wordt er steeds meer afgedankt textiel ingezameld, waarvan de kwaliteit steeds slechter is. Dat komt onder andere door de ontwikkelingen rond (ultra)fast fashion. Daarnaast zijn er Europese verplichtingen die verder worden aangescherpt via wijzigingen in de Kaderrichtlijn afvalstoffen en de aankomende Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR). Onzekerheid over deze maatregelen maakt investeren moeizaam.

Ook op het gebied van sortering, voorbereiding op recycling en recycling staan de verdienmodellen onder druk. En de keten werkt nog niet optimaal samen: inzamelaars, sorteerders, recyclers en producenten zijn volledig van elkaar afhankelijk, maar stemmen hun behoeften nog onvoldoende op elkaar af. Zonder tijdig ingrijpen dreigt cruciale infrastructuur verloren te gaan, waardoor beleidsdoelen en circulaire ambities in gevaar komen.

Ontstaan Textieltafel

Daarom kwamen meerdere organisaties uit de textielsector in actie. Zij vroegen het kabinet om een overlegorgaan voor de sector textiel te faciliteren – een Textieltafel – zoals eerder gedaan was met een Plastictafel. Het ministerie van Economische Zaken ging hiermee akkoord en stelde oud-staatssecretaris en speciaal regeringsvertegenwoordiger circulaire economie Steven van Eijck aan als onafhankelijk voorzitter van de Textieltafel.

Madelon de Leeuw, adviseur Circulaire Economie en Afval bij Rijkswaterstaat en secretaris van de Textieltafel: “Het faciliteren van ketensamenwerking per productgroep past binnen het beleid van de ministeries van IenW en nu EZK, zoals ook vastgelegd in het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE). Er bestaat al een structureel ketenoverleg voor textiel, maar de urgente problemen in de sector vroegen om een gerichte 'sprint' van een half jaar boven op die vaste structuur.”

De doelen die de Textieltafel meekreeg: 1) stel een advies op richting het kabinet, 2) maak onderlinge afspraken om de markt voor recyclaat te vergroten en 3) creëer een gezamenlijke visie.

Belangrijkste adviezen richting het kabinet

In het Eindrapport Textieltafel geeft het overlegorgaan de overheid 20 adviezen mee, verdeeld over 5 thema’s. Dit zijn de belangrijkste adviezen:

Vraagstimulering voor circulair textiel

• Verplicht de toepassing van post-consumer recyclaat (PCR) van Europese origine in de ESPR

De Textieltafel vindt het cruciaal dat een verplicht percentage post-consumer recyclaat van Europese origine wordt opgenomen in de ESPR. Zo kunnen producenten makkelijker gerecycled materiaal inkopen en kunnen recyclers makkelijker materiaal vinden dat past bij hun processen. Nu komt de vraag naar PCR nog niet op gang door de enorme prijsverschillen met ‘virgin’ grondstoffen.

Financiering

• Onderzoek het verdienvermogen van de sorteer- en recyclingindustrie

De Textieltafel stelt voor om het lange‑termijn-verdienvermogen van de sorteer- en recyclingindustrie systematisch in kaart te brengen, om onzekerheid bij investeerders weg te nemen.

• Zet een garantiefonds op en stel een tijdelijke overbruggingsregeling in

Een door de overheid opgezet garantiefonds kan een ecosysteem van investeerders “de‑risken” om zo investeringen aan te trekken. Op dit moment is er namelijk sprake van acute financieringsdruk.

Ketensamenwerking

• Breng vraag en aanbod voor PCR bij elkaar

In de huidige situatie sluiten de beschikbare (PCR‑)stromen onvoldoende aan op de kwaliteits- en volume-eisen van producenten.

• Uniformiteit wel/niet-lijst

Een uniforme hantering van de landelijke ‘wel/niet’-lijst voor textiel moet gelden voor alle inzamelpunten.

UPV als transitie-instrument

• Voer ecomodulatie binnen de UPV versneld in, in lijn met ESPR

Om de vraag naar recyclaat te vergroten, moet ecomodulatie zo snel mogelijk binnen de UPV worden ingevoerd. Ecomodulatie is een financieel sturingsinstrument waarbij de bijdragen die producenten betalen voor afvalbeheer afhangt van de duurzaamheid van hun product of verpakking. Hoe duurzamer het ontwerp, hoe minder zij betalen. Dat kan de juiste financiële prikkels geven voor circulair ontwerp.

Aanvullende beleidsinstrumenten en regelgeving

• Werk aan een Europese definitie van ultrafast fashion, handhaaf bestaande wetgeving op onrechtmatige reclamepraktijken en kijk hoe je met aanvullende maatregelen onwettige reclamepraktijken kan terugdringen.

Ultrafast fashion zet druk op hergebruik en recycling. Zonder duidelijke definitie ontbreekt een basis voor effectieve beleidsmaatregelen. Samenwerkingen met voorlopers als Frankrijk en Italië zijn gewenst.

Gezamenlijke visie

Nederland is al sterk in het gescheiden inzamelen en sorteren van textiel en heeft ongeveer 20 procent van de Europese recyclingmarkt in handen en dat moet worden vastgehouden. Meer data over het verdienvermogen van de sorteer- en recyclingsector is nodig om de concurrentiepositie met andere landen te bepalen. Een volledig circulaire textielketen is het uiteindelijke doel.

De oproep van de Textieltafel is dan ook: acute financiële hulp is nodig om te voorkomen dat essentiële schakels als inzamelaars en sorteer- en recyclingbedrijven verdwijnen voordat de circulaire transitie haar vruchten afwerpt. De Leeuw: “Zij moeten eerst overeind blijven staan om daarna op eigen voeten door te kunnen. Zij geven aan dat zij bereid zijn om als sector samen te werken aan een circulaire textielketen, én dat ze daar de verantwoordelijkheid voor willen nemen. Maar daar is eerst op korte termijn financiële overbrugging voor nodig.”

Reactie kabinet

De minister van Klimaat en Groene Groei heeft inmiddels gereageerd op het adviesrapporten en benadrukt dat het problemen in de keten herkent en erkent, zoals de financiële knelpunten en het ontbreken van een goede definitie van (ultra)fast fashion. Hieronder volgt een korte samenvatting van de aanbevelingen die het kabinet gaat overnemen.

• Het kabinet stimuleert de vraag naar circulair textiel via eigen inkoop en pleit voor een Europese verplichting voor recyclaat.
• Het kabinet gaat in gesprek met de Europese Commissie over het verplichten van recyclaat afkomstig van Europees textielafval.
• Op verzoek van de Textieltafel start het kabinet een onderzoek naar het verdienvermogen van de sorteer- en recyclingindustrie in Nederland.
• Het kabinet verkent de mogelijkheden voor een overbruggingsregeling en garantiefonds.
• Het instrument UPV (en specifiek de UPV Textiel) wordt verbeterd en geëvalueerd. Het kabinet neemt hierin de suggesties van de Textieltafel mee.
• In samenwerking met Europese lidstaten werkt het kabinet aan een definitie en een gezamenlijke aanpak voor ultrafast fashion.
• Nationaal wordt gewerkt aan het versterken van controles aan de grens op e-commerce- stromen.
• Het kabinet neemt voorgestelde vragen voor het onderzoek naar een circulaire hefboom mee in de verdere verkenning.
• Het kabinet betrekt de sector actief bij de Nederlandse inbreng voor Europese einde-afval-criteria.

Het kabinet neemt de aanbeveling over om de samenwerking en opvolging van de Textieltafel met betrokken partijen voort te zetten onder de bestaande Ketentafel Textiel en de deelnemende partijen uit te breiden. Om dit te borgen stelt het kabinet voor om een onafhankelijke voorzitter aan te stellen. De samenwerking tussen de overheid en de sector wordt hiermee voortgezet en de Ketentafel krijgt een nieuwe impuls om de circulaire transitie door te zetten.

Lees het Adviesrapport ‘Samen verder in Circulair Textiel’ (pdf, 862 kB) en bekijk de volledige kabinetsreactie op het advies van de Textieltafel.