Timmeren aan circulair gedrag met de toolbox voor gemeenten

Wat is het idee achter de toolbox?

'Het idee achter de Toolbox circulair gedrag voor gemeenten is dat gemeenten de omgeving zo inrichten dat de circulaire keuze het meest logisch, makkelijk en eerlijk (lees: betaalbaar) moet worden voor inwoners. Zo maken mensen onbewust de circulaire keuze.'

Welke vraagstukken voor gemeenten pakt de toolbox aan?

'We richten ons vooral op gedrag rond de circulariteit van consumptiegoederen. Nu gaat dat om textiel, meubels en elektronica. Daarbij gebruiken we strategieën zo hoog mogelijk op de R-ladder. Het liefst wil je dat men minder of geen spullen gaat kopen, maar dat is voor veel mensen nog best moeilijk. Waar mensen nu al meer voor openstaan, is het repareren, delen en lenen van spullen en het kopen van tweedehands producten. Die kleine stapjes zijn interessant om richting een circulaire economie te gaan: veel meer mensen zijn bereid om iets tweedehands te kopen dan helemaal niets meer te kopen. Je kunt dus beter een grote groep een klein stapje laten zetten, dan een klein groepje de hoogste stap.'

Wat zit er in de Toolbox circulair gedrag?

'Afgelopen jaar zijn zeven circulaire maatregelen getest op uitvoerbaarheid en effectiviteit. Vijf daarvan lieten in de testfase daadwerkelijk effect of potentie zien. In de toolbox vind je stap voor stap wat je als gemeente kunt doen als je deze maatregelen ook wilt toepassen, inclusief informatie over tijdsinvestering, kosten, doorlooptijd en samenwerkingspartners. Denk ook aan een handige 2-pager met ervaringen van andere gemeenten en een FAQ. De toolbox is vooral praktisch: hier vind je alle documenten om te beginnen.'

Hoe is de toolbox tot stand gekomen?

'Vooraf is een kerngroep van vijf gemeenten (van groot tot klein) gevraagd om met ons mee te denken. We vroegen: wat maakt het dat jullie dit gaan gebruiken? Daar kwam onder andere een samenvatting in de vorm van een 2-pager uit. Daarnaast hebben we de effecten van de maatregelen uitgebreid gemonitord, door een grote groep mensen te interviewen en statistieken door te rekenen.'

Blijven jullie de toolbox bijhouden?

'Ja. We blijven de komende jaren doorgaan met het testen van veel nieuwe maatregelen in de praktijk. In een versnellingstraject, opgezet met vijftien gemeenten, kijken we nu of de vijf huidige maatregelen ook in andere situaties werken.'

Kan je een voorbeeld noemen van een test?

'Bij de gemeente Veenendaal hebben we de maatregel ‘Delen en lenen’ getest. Wat moet en kan je doen om delen en lenen voor inwoners logischer en makkelijker te maken? De gemeente koos ervoor om de kosten van Peerby, een online platform om spullen in je buurt te delen en te lenen, af te kopen voor twee wijken. Als je iets uitleent, is het ook meteen verzekerd.

Om mensen mee te krijgen, zette de gemeente een campagne op. Wij vroegen ons af: wordt er meer gedeeld en geleend? En is dat een significant effect? Dat bleek inderdaad het geval. Ook stelden we deelnemers de vraag: ‘Als je niet ging lenen, wat had je dan gedaan?’ Bijna 30 procent gaf aan dat ze dan iets nieuws hadden gekocht. Dat antwoord kan je zien als een directe bijdrage aan de circulaire economie.'

Wat is wat jou betreft het grootste voordeel van de toolbox voor gemeenten?

'Het is leuk dat je niet opnieuw het wiel hoeft uit te vinden, je kan kant- en klare maatregelen testen. Je staat er als gemeente dus niet alleen voor.'

Wat is jouw favoriete gereedschap in de toolbox?

'Delen en lenen vind ik de mooiste, die is ook het meest effectief gebleken. Mensen worden er blij van. Zelf doe ik het ook: ik leende onlangs mijn wandelstokken en verhuisspullen uit aan een collega. Een laagdrempelige manier om met spullen om te gaan.'

Komt er ook een toolbox voor bedrijven?

'Ja, daar zijn we mee bezig. Met ANWB testen we of we refurbished materialen in winkels kunnen aanbieden en welk effect dat heeft. En met Thuiswinkel.org kijken we of zij aangesloten webwinkels hebben die tweedehands spullen willen aanbieden. Eind dit jaar verwachten we de eerste maatregelen met bedrijven getest te hebben. Dan kunnen de eerste maatregelen 2027 online staan.'

Hoe kunnen geïnteresseerden bijdragen?

'We horen graag ieders feedback na het gebruik van een stuk gereedschap uit de toolbox. Ook kan je aankloppen als je gedragskennis nodig hebt bij een specifieke maatregel. En we horen graag ieders ideeën. Daarvoor kan je een e-mail sturen naar circulairgedrag@rws.nl.'