Verminderen van impulsaankopen in de winkelstraat
Verminderen van impulsaankopen in de winkelstraat
“De spiegelinterventie is een laagdrempelige actie om circulariteit en bewust koopgedrag te stimuleren, eenvoudig te organiseren en positief ontvangen door het winkelend publiek.”
Gemeente Amersfoort
De interventie in het kort
Bij de ingang van een winkelstraat stond een opvallende spiegel met rode loper, waar voorbijgangers werden uitgenodigd stil te staan bij hun waarden. Deze reflectie vooraf kan impulsaankopen verminderen door een positiever en betekenisvoller gevoel te creëren.
Ervaringen in andere gemeenten
De gemeente Amersfoort zag positieve reacties van inwoners op de spiegel. De interventie maakte circulariteit en koopgedrag bespreekbaar en is eenvoudig te implementeren, met weinig stappen voor de gemeente.
Toolbox met geteste gedragsinterventies
Wist je dat deze interventie onderdeel is van een grotere toolbox met geteste gedragsinterventies?
Praktische informatie
Tijdsinvestering
In totaal 25 uur voor één persoon om de spiegelactie op te zetten.
Doorlooptijd
Vier maanden voor het opzetten en uitrollen van de maatregel (toelichting doorlooptijd in Q&A).
Kosten
Ontwikkeling en implementatie spiegelinterventie: €4.300,-.
Inzet activatieteam: €2.270,-.
Totale kosten: €6.570,-.
Samenwerkingspartners
Je kunt er als gemeente voor kiezen om samen te werken met een activatiebureau, ontwerpbureau en gedragsbureau.
Beschikbare materialen
- Video van de interventie
- Foto's van de interventie (zip, 15 MB)
- Nieuwsbrief over de interventie vanuit de gemeente Amersfoort
- De spiegelinterventie zelf (twee spiegels van de gemeente Amersfoort) die deelbaar is tussen gemeenten. Het blok waarop de interventie stond, kan opgevraagd worden via ANDC.
- 2-pager verminderen impulsaankopen (pdf, 825 kB)
- Eindslides Verminderen impulsaankopen (pdf, 3.1 MB)
Download alle materialen
Aan de slag in 7 stappen
De ervaring van de gemeente Amersfoort is dat je de volgende stappen kunt doorlopen en besluiten kunt nemen:
De pilot kan worden ondergebracht bij het team binnen je gemeente dat zich bezighoudt met afvalpreventie, circulaire economie of duurzaamheid. In het geval van de gemeente Amersfoort was dit binnen het Afvalpreventieprogramma.
Organiseer een startsessie om het plan van aanpak, de planning en coördinatie van de pilot af te stemmen. Binnen de huidige pilot is de coördinatie uitgevoerd door een gedragsbureau. In deze pilot coördineerden zij het project, ontwikkelden ze de gedragsstrategie van de spiegelinterventie, stelden ze de onderzoeksopzet op en voerden ze de data-analyse uit.
De spiegelinterventie kan door de gemeente zelf worden ontwikkeld of worden geleend via de gemeente Amersfoort. De gemeente Amersfoort heeft een advies- en ontwerpbureau ingeschakeld om de spiegelinterventie te ontwikkelen en implementeren.
Bij de gemeente Amersfoort is ervoor gekozen om een activatieteam in te zetten. Het activatieteam stimuleerde voorbijgangers bij de spiegel om de zelf-affirmatievraag te beantwoorden.
Tijdens de pilot stemde de gemeente af met het gedragsbureau en andere samenwerkingspartners. Deze afstemming ging over de formulering van de zelf-affirmatievraag, strategische locaties voor de spiegel, het ontwerp van de spiegel, de onderzoeksopzet, de data-analyse en de presentatie van de pilotresultaten.
Dit ging via periodieke updates (via de mail) richting de wethouder over het gehele Afvalpreventieprogramma, inclusief deze pilot.
Interne afstemming met afdeling communicatie: locatie spiegelinterventie bepaald en benodigde vergunningen aangevraagd om de interventie in het centrum te kunnen plaatsen.
De bovenstaande stappen vormden de belangrijkste werkzaamheden vanuit de gemeente Amersfoort. De tijdsinvestering was ongeveer 1 tot maximaal 2 uur per week.
Bestuurlijke toestemming organiseren
Er is geen aparte bestuurlijke toestemming geregeld, omdat het project goed paste binnen de bestaande beleidsdoelstellingen rondom afvalpreventie en minder kopen.
Afstemming met collega’s
Het onderliggende contact verliep vooral via de afdeling Communicatie, om een partij te betrekken die de interventie kon uitvoeren. De wethouder werd tussentijds regelmatig geïnformeerd.
Vraag en antwoord
Zoals eerder benoemd is de zomerperiode minder geschikt, omdat het dan vaak rustiger is in de winkelstraten. Geschikte momenten zijn bijvoorbeeld rondom Black Friday of gekoppeld aan themaweken zoals de Week van de Reparatie of Zero Waste. Het is daarnaast belangrijk dat mensen de interventie zien voordat ze een winkelstraat betreden. Daarom kan de zelf-affirmatievraag ook via flyers of posters op aankomstplekken worden aangeboden, zoals parkeerplaatsen, bushaltes, treinstations of fietsparkeerplaatsen.
Het is het beste om het gedrag te meten bij twee groepen: één die de maatregel krijgt en één die dat niet doet. Zo kun je zien of eventuele veranderingen daadwerkelijk door de maatregel komen. Als dat te ingewikkeld is, kan je ook het gedrag vóór en na de maatregel bij één groep vergelijken. Voor gedrag dat moeilijk te meten is (zoals impulsaankopen), kun je als alternatief mensen ook korte vragenlijstjes laten invullen. Het is belangrijk om van tevoren goed na te denken over hoe je het effect wilt meten. Een gedragsbureau kan helpen bij het bedenken van een passende onderzoeksopzet.
Plaats de spiegelinterventie op een goed zichtbare plek waar winkelend publiek er vanzelf langsloopt en direct mee geconfronteerd wordt. Strategische locaties, zoals een drukke doorgang of bij de entree, vergroten de kans dat mensen de spiegel opmerken en ermee in interactie gaan. Idealiter zien bezoekers de spiegel voordat ze een winkelstraat binnenlopen, zodat ze het gevoel van voldoening al ervaren voordat ze het winkelgebied betreden.
De pilot liep van eind mei tot begin oktober. Eind mei begon de pilot met een startsessie om het plan van aanpak te bespreken. Begin juni bespraken de samenwerkingspartners de gedragsstrategie en maakten ze de definitieve keuze voor de interventierichting. In juni sloten het activatiebreau en ontwerpbureau aan voor de uitvoering. In juli presenteerde het gedragsbureau de onderzoeksopzet en werd deze definitief gemaakt. De interventie werd bewust pas na de zomervakantie uitgevoerd om voldoende deelnemers te bereiken. In de zomerperiode was het relatief rustig in Amersfoort. Daarom vond de voormeting plaats op 11 en 12 september, gevolgd door de interventie en nameting op 18 en 19 september. De interventie zelf duurde dus twee dagen. Daarna startte de data-analyse, met presentatie van de resultaten door het gedragsbureau begin oktober.
In de huidige pilot werkte een activatieteam dat in gesprek ging met winkelend publiek en hen stimuleerde om bij de spiegel te kijken. Dit bleek effectief: veel mensen bleven daadwerkelijk bij de spiegel staan. Daarnaast kun je het publiek trekken door de spiegels zichtbaar en opvallend te maken. Bijvoorbeeld door meerdere en grote spiegels te gebruiken (de pilotspiegel was 180 cm), er een kleine beleving van te maken met achtergrondmuziek, verlichting of een rode loper, zodat mensen nieuwsgierig worden en een kijkje nemen.
Ja, dit kan. De (dubbele) spiegel bestaat uit twee verschillende onderdelen: de spiegel en het blok waar de spiegel op staat. De (dubbele) spiegel kan worden geleend van de gemeente Amersfoort en het blok kan via het ontwerp- en adviesbureau worden gehuurd. Voor interesse neem contact op met femke.van.geel@rws.nl.
Er waren geen negatieve reacties van ondernemers; de interventie werd gezien als een leuke en positieve toevoeging in de binnenstad.
Vooronderzoek liet zien dat mensen veelal een impulsaankoop doen om een gevoel van voldoening te krijgen. Het idee achter de huidige interventie was om een gevoel van voldoening te creëren waardoor dit niet meer uit impulsaankopen gehaald hoeft te worden. Voor meer informatie over het vooronderzoek en de gedragsstrategie, lees Eindslides verminderen impulsaankopen (pdf, 3.1 MB).
Doe mee aan het Versnellingstraject

Vanuit Rijkswaterstaat helpen we gemeenten graag op weg met het uitvoeren van gedragsmaatregelen. Elk jaar is er ruimte voor een aantal gemeenten om hier samen met ons mee aan de slag te gaan. Meedoen?