Circulair Vooruit! – Wat organisaties echt ontdekken zodra ze naar hun afval kijken

Al zo’n 25 organisaties doen mee aan het project Circulair Vooruit! van VANG Buitenshuis en KplusV. In dit project gaan ze aan de slag met het afval op de werkvloer met als centrale uitdaging: hoe komen we tot minder afval en hoe scheiden we het afval beter, met als ultiem doel zo min mogelijk restafval? In slechts een paar stappen ontstaat inzicht in wat een organisatie morgen al anders en beter kan doen. Via een quickscan, naar een afvalsafari en tot aan een verdieping op een specifiek onderwerp. Lees in dit artikel de eerste inzichten en ervaringen!

De afvalsafari: waar het echte verhaal zichtbaar wordt

Tijdens een afvalsafari bezoeken we zowel drukke werkvloeren als rustige kantoren. Bij een groot poppodium in het midden van het land bleek bijvoorbeeld dat er op elke kantoorplek een klein afvalbakje stond. Medewerkers gooiden er alles in: papier, koffiebekers, plastic. Terwijl het beleid voorschreef dat men centraal moest scheiden. In een stadskantoor in het zuiden van het land ontdekten we dat afvalzakken dagelijks op routine worden geleegd, ongeacht hoe vol ze zijn. “Waarom doen we dat eigenlijk?”, vroeg een medewerker zich hardop af.

Wat deelnemers zoal ontdekten:

• Te veel afvalbakjes bij werkplekken, dit leidt tot alleen maar vervuilde afvalstromen en dus veel restafval.
• Zakken legen op routine is veelal een verspilling van materiaal en tijd.
• Afspraken en werkwijze op papier komen vaak niet overeen met de praktijk op de werkvloer.

“Het lijkt eigenlijk best wel op hoe we het thuis ook doen.”

Praktische voorbeelden die blijven hangen

Bij het poppodium bleek dat ze kroonkurken eenvoudig apart konden inzamelen. Een vrijwilliger komt ze zelfs gratis ophalen voor een goed doel. In de horeca van hetzelfde poppodium wordt wijn van het vat gebruikt. Dat bespaart honderden glazen flessen per jaar. “Waarom hebben we dit niet eerder gedaan?”, was dan ook de reactie. Een proef in samenwerking met een duurzaam wijnhuis die tot nu tot tevreden resultaten leidt!

Bij een andere organisatie is op enig moment besloten om het printsysteem aan te passen. In plaats van dat versturing naar de printer gelijk leidt tot een print, dient die nu te worden ‘vrijgegeven’ op de printer. “Voorheen lagen er aan het einde van de dag hele stapels printjes die niet waren opgehaald, deze gingen linea recta de papiercontainer in. Dit is nu drastisch veranderd.”

Soms zit het ook in hele kleine dingen zoals: In welke bak mag het nou? Wat moet er met de koffiebeker gebeuren (ja best veel organisaties hebben die nog…)? Waar mag het theezakje? Mag een boterhammenzakje nu wel of niet bij het PMD (plasticverpakkingen, metalen en drankkartons)? Etc. Een instructie wat waar mag kan daarbij helpen.

Bij een stadskantoor hadden ze deze instructie al, maar stond die op de voorzijde van de afvalbak. Deze bleek niet zichtbaar als je bij de afvalbak staat om er iets in te doen. Veel medewerkers die we vroegen of ze die instructie al eens hadden gezien, was dat nog nooit opgevallen.

Een mini portret van een van de deelnemers

Zodra we binnenkwamen bij een toneelgebouw en schouwburg merkten we iets anders: duurzaamheid leeft hier echt. De organisatie heeft een Green Team, medewerkers zijn intrinsiek gemotiveerd en materialen worden creatief hergebruikt. Denk aan decorstukken die worden opgeslagen voor latere producties, kostuums die worden gerepareerd of weer terugkomen in nieuwe voorstellingen.

Maar tijdens de afvalsafari blijken de grootste problemen zich juist te bevinden op de rustige plekken: achterafruimtes, kleine kantoren en hoeken backstage. “Hier komen we niet zo vaak, dus ja… dan verdwijnt alles in één bak”, vertelt een technicus terwijl hij naar een overvolle restafvalbak wijst.

Het gezelschap werkt hard aan afvalscheiding, maar de praktijk toont dat externe gebruikers (gastgezelschappen, repetitieteams, tijdelijke technici, etc.) vaak de reden zijn van de vervuiling. Zij kennen de huisregels niet, of hebben simpelweg geen tijd om uit te zoeken wat waar moet. Daardoor worden papier, plastic en etensresten soms achteloos bij het restafval gegooid. Of soms nog erger, plasticverpakkingen bij papier wat weer leidt tot vervuiling.

De keuken doet het juist opvallend goed: daar wordt nagenoeg al het organisch afval apart gehouden. De medewerkers laten trots zien hoe ze met een voorraadbeheerapp voedselverspilling tegengaan.

De afvalsafari maakt duidelijk dat de grootste winst te halen valt in duidelijke instructies en betere visuele communicatie. “We willen wel, maar soms weten mensen simpelweg niet in welke bak het moet,” aldus een medewerker. Door die herkenbare frustratie ontstaat een helder inzicht: dit is geen technisch probleem, maar een gedragsvraagstuk dat vraagt om nudging, betere visuele communicatie en uniformere afvalpunten.

Belangrijkste inzichten en resultaten uit het traject

Deelnemers aan het afvaltraject nemen waardevolle inzichten mee hun organisatie in. Het blijkt dat succesvol afval scheiden grotendeels draait om het gedrag van mensen en niet simpelweg om de aanwezigheid van afvalbakken, maar juist ook om de positionering, kleurgebruik, logo’s, etc.

Een rondje door het gebouw levert vaak meer praktische kennis op dan het lezen van allerlei handreikingen over afvalscheiding. Daarbij hoeft afvalscheiding niet perfect te verlopen; het is vooral belangrijk dat het logisch en werkbaar is voor iedereen en aansluit op de processen op de werkvloer.

Het traject heeft concrete resultaten opgeleverd:

• 25 organisaties hebben hun afvalstromen in kaart gebracht.
• Vijf daarvan hebben kritisch naar hun afvalcontract gekeken.
• Meer dan 30 medewerkers van zo’n 10 organisaties zijn al actief betrokken geweest bij gedragsinterventies.
• Dit alles heeft al geleid tot ruim honderd concrete maatregelen om afval beter te scheiden en te reduceren.

Wat het traject Circulair Vooruit! zo effectief maakt, is het feit dat het klein begint en direct aansluit op de dagelijkse praktijk. Afval is overal aanwezig en tastbaar, waardoor samenwerken aan verbeteringen energie geeft om daadwerkelijk stappen te zetten.

Wil je morgen al verschil maken?

Dat kan eenvoudig door:

• Afvalbakjes bij werkplekken te verwijderen en te werken met centrale afvalscheidingsstations (afvalbakken voor verschillende stromen bij elkaar op een punt).
• Afvalzakken pas te legen als ze daadwerkelijk vol zijn.
• Regelmatig een ronde door het pand te lopen om te zien wat er echt gebeurt op de werkvloer.
• Te starten met het optimaliseren van de inzameling van één gescheiden afvalstroom.

Zo zet je direct een stap richting een duurzamere organisatie en mogelijk bespaar je ook nog eens kosten!